Khi Nghị định mâu thuẫn với Luật

Ngày 11-11-2013, Chính phủ ban hành Nghị định 157/2013/NĐ-CP (157) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý, phát triển, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản. Dù mới đi vào cuộc sống một thời gian ngắn, song một số quy định của văn bản quy phạm pháp luật này đã bộc lộ nhiều điểm mâu thuẫn với Bộ luật Hình sự, làm giảm tính răn đe đối với các hành vi vi phạm liên quan tới động vật hoang dã, nguy cấp, quý hiếm nói riêng và công tác bảo vệ và phát triển rừng nói chung…

“Lỗ hổng” từ khi “xây dựng”…

Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam mới đây đã có kiến nghị chung quanh “lỗ hổng” khi áp dụng Nghị định 157 qua một số vụ việc cụ thể. Theo viện dẫn của ENV thì đã có rất nhiều đối tượng liên quan đến việc vận chuyển, săn bắt, buôn bán trái phép động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm khi bị các cơ quan thực thi pháp luật phát hiện, xử lý chỉ bị xử phạt hành chính áp dụng theo Nghị định này, thay vì có thể bị xử lý nghiêm khắc hơn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi áp dụng theo Bộ Luật hình sự và các văn bản có liên quan.

Điển hình như, ngày 12-12-2013, một vụ vận chuyển trái phép một cá thể Voọc chà vá chân đỏ - loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB (loài động vật rừng có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trường, số lượng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng, thuộc danh mục các loài động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm do Chính phủ quy định), đã bị cơ quan chức năng tỉnh Quảng Bình phát hiện và xử lý. Tuy nhiên, đối tượng vi phạm chỉ bị xử phạt hành chính 15 triệu đồng thay vì phải xử lý nặng hơn, tương xứng với hành vi vi phạm được áp dụng theo Điều 190 Bộ Luật hình sự. Một số vụ vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoang dã phát hiện gần đây tại các địa phương Cao Bằng, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Quảng Trị… cũng đã được các cơ quan thực thi pháp luật “lựa chọn” Nghị định 157 để áp dụng, xử lý.

Theo đúng quy định, hành vi săn bắt, giết, vận chuyển, nuôi, nhốt, buôn bán trái phép các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm IB, hoặc hành vi vận chuyển, buôn bán trái phép đối với sản phẩm, bộ phận của động vật quý hiếm sẽ bị xử lý hình sự bất kể khối lượng, số lượng hay giá trị tang vật của loài thuộc nhóm này. Tại Khoản 2, Điều 83, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng quy định rõ: “Trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn”, do đó, trong các trường hợp trên, khi xử lý buộc các cơ quan bảo vệ pháp luật phải áp dụng Bộ Luật hình sự và các văn bản liên quan để xử lý thay vì lại áp dụng Nghị định 157. Theo Nghị định này, các hành vi vi phạm đối với động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm chỉ bị xử lý hình sự nếu giá trị tang vật có giá trị hơn 100 triệu đồng, riêng hành vi nuôi động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB chỉ bị xử lý hành chính, không có chế tài xử lý hình sự đối với hành vi này.

Rõ ràng ngay từ khi ban hành văn bản nói trên, các cơ quan tham mưu cho Chính phủ đã có sơ xuất, tạo ra “lỗ hổng” lớn ngay từ khi… xây dựng.

Sớm “bịt kín” để tránh hệ lụy

Trao đổi với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Phương Dung, Phó Giám đốc ENV khẳng định, thực tế, có rất nhiều loài động vật hoang dã ở Việt Nam hiện nay được xem là nguy cấp hoặc cực kỳ nguy cấp, thậm chí chỉ phân bố ở Việt Nam mà không có ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới (như Sao La, Voọc mông trắng, Voọc mũi hếch và nhiều loài khác). Nếu theo các quy định của Nghị định 157 thì các vi phạm liên quan đối với các loài này hầu như sẽ không bị xử lý hình sự vì giá trị kinh tế của chúng không cao hơn 100 triệu đồng. Thí dụ, nếu săn bắn 10 cá thể Voọc chà vá hay vài cá thể Sao La thì đối tượng vi phạm cũng sẽ không bị xử lý hình sự do tổng giá trị của chúng chưa đến 100 triệu đồng. Chính vì vậy, ENV rất quan ngại về việc các cơ quan thực thi pháp luật áp dụng Nghị định nói trên như hiện nay, bởi lẽ với chế tài không đủ sức răn đe, Nghị định đã vô tình gia tăng thêm việc khai thác và săn bắn các loài động vật hoang dã trong tự nhiên, do đó sẽ càng làm tăng nguy cơ bị tuyệt chủng của nhiều loài động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm của Việt Nam.

ENV cũng đã có văn bản gửi các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, đề xuất việc đình chỉ ngay lập tức việc thực thi đối với các quy định liên quan đến động vật hoang dã và tiến hành sửa đổi, bổ sung để các quy định này phù hợp với các quy định hiện hành của pháp luật. Đây là ý kiến phù hợp, cần được các cơ quan tham mưu cho Chính phủ và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sớm xem xét, để điều chỉnh, bổ sung Nghị định nhằm sớm “bịt kín lỗ hổng” quy định tại văn bản này.

Sau khi Nghị định 157/2013/NĐ-CP (về Danh mục các loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ) được ban hành, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 160/2013/NĐ-CP (về Tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ). Theo bà Bùi Hà, Điều phối viên chương trình Chính sách và Pháp luật của ENV: “Nhờ có Nghị định 160/2013/NĐ-CP, mâu thuẫn giữa Nghị định 157 và Bộ Luật hình sự có thể phần nào được giải quyết nếu các cơ quan thực thi pháp luật áp dụng đúng quy định hiện hành”.

Việc các cơ quan có trách nhiệm ban hành văn bản không đồng bộ, đôi khi thiếu trách nhiệm, mâu thuẫn nhau gây nhiều hệ lụy cho cả cơ quan thực thi pháp luật lẫn các đối tượng nằm trong quan hệ điều chỉnh của văn bản pháp luật đó, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý nhà nước. Sai thì phải sửa, thiếu cần bổ sung cho hoàn chỉnh. Nếu không xử lý kịp thời, việc thực hiện theo một văn bản mâu thuẫn với luật như trên sẽ gây nguy hại rất lớn cho xã hội. Để tăng cường bảo vệ động vật hoang dã, quý hiếm, việc ban hành các văn bản phù hợp thực tiễn, đồng bộ, bảo đảm chế tài sẽ tạo điều kiện quan trọng trong công tác quản lý Nhà nước về lĩnh vực này.

Nguồn: Nhân dân điện tử

66

Gởi câu hỏi
Văn bản liên quan